ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑΤΟΣ

Το αποτυχημένο πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 2016 οδήγησε σε ευρύτατες παρεμβάσεις στο εσωτερικό των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων (TSK), η φυσιογνωμία των οποίων αναμένεται να μεταβληθεί μακροπρόθεσμα με την εισαγωγή του ισλαμικού στοιχείου. Οι παρεμβάσεις αυτές υλοποιούνται με την επιβολή του «Καθεστώτος Έκτακτης Ανάγκης» που επιτρέπει την έκδοση προεδρικών διαταγμάτων βάσει του άρθρου 120 του Τουρκικού Συντάγματος και θέτουν τις TSK υπό πλήρη πολιτικό έλεγχο, απομειώνοντας δραστικά τον κίνδυνο εκδήλωσης μελλοντικών προσπαθειών ανατροπής του ισλαμικού καθεστώτος.

Θεσμικές και οργανωτικές αλλαγές

Κεντρικός άξονας των αλλαγών του θεσμικού πλαισίου που διέπει την οργάνωση και λειτουργία των TSK ήταν η αποδυνάμωση των εξουσιών του -άλλοτε πανίσχυρου- τουρκικού Γενικού Επιτελείου. Οι σημαντικότερες παρεμβάσεις που καταγράφηκαν μέχρι σήμερα είναι:

  • Η αποδέσμευση της Γενικής Διοίκησης Χωροφυλακής (Jandarma Genel Komutanlığı) και της Διοίκησης Ακτοφυλακής (Sahil Güvenlik Komutanlığı) από το τουρκικό Γενικό Επιτελείο με την διοικητική και επιχειρησιακή υπαγωγή τους στο Υπουργείο Εσωτερικών.
  • Η υπαγωγή των Γενικών Επιτελείων Χερσαίων, Ναυτικών και Αεροπορικών Δυνάμεων στο Υπουργείο Άμυνας και η παροχή δυνατότητας στους Αρχηγούς των τριών Κλάδων να εκδίδουν διαταγές και να αναφέρονται απευθείας στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και τον Πρωθυπουργό, χωρίς να απαιτείται προηγουμένως ενημέρωση ή έγκριση του Αρχηγού του Γενικού Επιτελείου.
  • Η αποδέσμευση του Υφυπουργείου Αμυντικών Βιομηχανιών (SSM), της Εκτελεστικής Επιτροπής Αμυντικής Βιομηχανίας (SSİK) και του Ιδρύματος Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων (TSKGV) από το Υπουργείο Άμυνας και η υπαγωγή τους στην Προεδρία.
  • Η τροποποίηση της σύνθεσης του Ανωτάτου Στρατιωτικού Συμβουλίου (YAŞ) που επιφέρει απόλυτο έλεγχο επί των προαγωγών, τοποθετήσεων και αποστρατειών του στρατιωτικού προσωπικού. Στο YAŞ συμμετέχουν πλέον ως τακτικά μέλη οι Αναπληρωτές Πρωθυπουργοί και οι Υπουργοί Εξωτερικών, Εσωτερικών και Δικαιοσύνης ενώ ο Υπουργός Άμυνας αναλαμβάνει καθήκοντα γραμματέα στη θέση του Υπαρχηγού του Γενικού Επιτελείου.
  • Η μεταβίβαση της αρμοδιότητας της επιλογής των νέων Αρχηγών των Γενικών Επιτελείων στο Υπουργείο Άμυνας, με την σχετική εισήγηση να υπογράφεται από τον Πρωθυπουργό και επικυρώνεται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Η θητεία των Αρχηγών των Γενικών Επιτελείων περιορίζεται σε δύο έτη με δυνατότητα παραμονής για ένα ακόμη, εφόσον δεν έχει συμπληρωθεί το όριο ηλικίας συνταξιοδότησης (65 έτη) και εγκριθεί από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, ενώ στη θέση του Αρχηγού του Γενικού Επιτελείου δύναται να τοποθετηθεί Στρατηγός, Ναύαρχος ή Πτέραρχος, όταν παραδοσιακά τοποθετούνταν αξιωματικός προερχόμενος από τη Διοίκηση Χερσαίων Δυνάμεων.
  • Η συγκρότηση Συμβουλίου Επιθεώρησης στο Υπουργείο Άμυνας με αυξημένες αρμοδιότητες επί ζητημάτων στρατιωτικής πειθαρχίας. Σημειώνεται ότι στο πλαίσιο της προωθούμενης συνταγματικής αναθεώρησης περιορίζεται η δικαιοδοσία της στρατιωτικής δικαιοσύνης υπέρ της πολιτικής μέσω κατάργησης των στρατοδικείων (πλην των πειθαρχικών).
  • H μεταβίβαση της Στρατιωτικής Ιατρικής Ακαδημίας (GATA) και των 43 στρατιωτικών νοσοκομείων στην αρμοδιότητα του υπουργείου Υγείας και η μεταβίβαση των Στρατιωτικών Εργοστασίων της Διοίκησης Χερσαίων Δυνάμεων, των Ναυπηγείων της Διοίκησης Ναυτικών Δυνάμεων και των Κέντρων Εφοδιασμού και Συντήρησης της Διοίκησης Αεροπορικών Δυνάμεων στην αρμοδιότητα του Υπουργείου Άμυνας αντί του Γενικού Επιτελείου.
  • Η στελέχωση του Υπουργείου Άμυνας με πολιτικό προσωπικό και η παροχή δυνατότητας σε πολιτικούς υπαλλήλους να τοποθετούνται ως Στρατιωτικοί Ακόλουθοι στο εξωτερικό.
  • Η κατάργηση όλων των υφιστάμενων Ακαδημιών Πολέμου και των παραγωγικών Σχολών των υπαξιωματικών και η αντικατάστασή τους από διακλαδικό Πανεπιστήμιο Εθνικής Άμυνας που υπάγεται απ΄ευθείας στο Υπουργείο Άμυνας, το οποίο έχει τις αρμοδιότητες των προσλήψεων του διδακτικού προσωπικού, της έκδοσης των κανονισμών λειτουργίας καιτης εισήγησης τριών υποψηφίων Πρυτάνεων για το εν λόγω ίδρυμα, με την τελική επιλογή να λαμβάνεται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Πρώτος πρύτανης του Πανεπιστημίου Εθνικής Άμυνας ανέλαβε ο ισλαμιστής καθηγητής Oθωμανικής Ιστορίας Erhan Afyoncu, ο οποίος δε γνωρίζει καμία ξένη γλώσσα.
  • Η κατάργηση των Στρατιωτικών Λυκείων, η παροχή δυνατότητας σε αποφοίτους υποχρεωτικής εκπαίδευσης να καταταγούν ως Επαγγελματίες Οπλίτες, η άρση των εμποδίων για την εισαγωγή σπουδαστών των Imam Hatip (επαγγελματικών σχολών που εκπαιδεύουν ιμάμηδες και ιεροκήρυκες) στο νεοσύστατο Πανεπιστήμιο Εθνικής Άμυνας σε συνδυασμό με το διορισμό αποστράτων αξιωματικών και υπαξιωματικών στα συμβούλια επιλογής προσωπικού μέχρι το 2020 δρομολογούν την μαζική είσοδο υποψηφίων από τα μη προνομιούχα στρώματα, που αποτελούν την εκλογική βάση των ισλαμιστών στην Τουρκία.
  • Η άρση απαγόρευσης της ισλαμικής μαντίλας για γυναίκες αξιωματικούς, υπαξιωματικούς και δοκίμους.

Αξιοσημείωτο γεγονός προ του πραξικοπήματος αποτελεί η εξώθηση σε παραίτηση του Διευθύνοντος Συμβούλου του Μετοχικού Ταμείου Ενόπλων Δυνάμεων (ΟΥΑΚ) μετά από 16 χρόνια ευδόκιμης υπηρεσίας και η αντικατάστασή του από στέλεχος του κυβερνώντος ισλαμικού κόμματος. O επενδυτικός βραχίονας του ΟΥΑΚ συνιστά μέρος του τουρκικού οικονομικού κατεστημένου που ελέγχει σήμερα, άμεσα ή έμμεσα, 90 εταιρείες με 28.500 εργαζομένους στην Τουρκία και το εξωτερικό, εκτιμώμενης αξίας $20 δισ. με εξαγωγές ύψους $3,3 δισ. το 2015, ποσό που αντιστοιχεί στο 2,3% των συνολικών εξαγωγών της τουρκικής οικονομίας.

Η πολιτικοποίηση του Ανωτάτου Στρατιωτικού Συμβουλίου -που πλέον συνεδριάζει στο Προεδρικό Μέγαρο αντί του Γενικού Επιτελείου- επιτρέπει την ταχύτερη ανέλιξη αξιωματικών φιλικά προσκείμενων προς την ισλαμική κυβέρνηση,
Η πολιτικοποίηση του Ανωτάτου Στρατιωτικού Συμβουλίου -που πλέον συνεδριάζει στο Προεδρικό Μέγαρο αντί του Γενικού Επιτελείου- επιτρέπει την ταχύτερη ανέλιξη αξιωματικών φιλικά προσκείμενων προς την ισλαμική κυβέρνηση.

Η τουρκική κυβέρνηση προσανατολίζεται στην μεταφορά του Υπουργείου Άμυνας σε διαφορετικό συγκρότημα κτιρίων από εκείνο του Γενικού Επιτελείου ενώ απομακρύνθηκαν προληπτικά από τα αστικά κέντρα της Άγκυρας και της Κωνσταντινούπολης όλες οι στρατιωτικές Μονάδς και Σχηματισμοί που είχαν ενεργό ρόλο στο πραξικόπημα. Συγκεκριμένα:

  • Το Κέντρο Εκπαίδευσης Τεθωρακισμένων με έδρα το Etimesgut της Άγκυρας μεταστάθμευσε στο Burdur. Από το στρατιωτικό υλικό, 66 άρματα μάχης και 43 τεθωρακισμένα οχήματα μεταφέρθηκαν στο Burdur ενώ 62 άρματα μάχης και 37 τεθωρακισμένα οχήματα αναπτύχθηκαν στο Şereflikoçhisar.
  • Η 28η Μηχανοκίνητη Ταξιαρχία Πεζικού με έδρα το Mamak της Άγκυρας μεταστάθμευσε στο Çankırı, μαζί με 40 άρματα μάχης, 110 τεθωρακισμένα οχήματα και 6 αυτοκινούμενα πυροβόλα.
  • Η 2η Τεθωρακισμένη Ταξιαρχία με έδρα το Maltepe της Κωνσταντινούπολης μεταστάθμευσε στη παρέδωσε στη Γερμανίκεια (Kahramanmaraş) με 80 άρματα μάχης, 169 τεθωρακισμένα οχήματα και 14 αυτοκινούμενα πυροβόλα.
  • Η 66η Μηχανοκίνητη Ταξιαρχία Πεζικού με έδρα το Bağcılar της Κωνσταντινούπολης μεταστάθμευσε στη Τυρολόη (Çorlu) με 40 άρματα μάχης Leopard-2A4 ενώ 158 τεθωρακισμένα οχήματα και 15 αυτοκινούμενα πυροβόλα μεταφέρθηκαν στο Ulaş της Σεβάστειας (Sivas).
  • Η 4η Κύρια Αεροπορική  Βάση στο Akinci της Άγκυρας μετέπεσε σε Δευτερεύουσα Αεροπορική Βάση και μετονομάστηκε σε Mürted ενώ οι οργανικές της Μοίρες (141, 142 και 143) ανέστειλαν την λειτουργία τους και παρέδωσαν τα αεροσκάφη τους σε άλλες. Παράλληλα, ανεστάλη η λειτουργία της 171 Μοίρας της 7ης Κύριας Αεροπορικής Βάσης στη Μαλάτεια και τα εναπομείναντα αεροσκάφη F-4E συγκεντρώθηκαν στην 111 Μοίρα στην 1η Αεροπορική Βάση στο Δορύλαιο (Eskisehir).
  • Επισπεύδεται η κατασκευή νέου αεροδρομίου και εγκαταστάσεων στην Σπάρτη (Isparta) όπου θα μετασταθμεύσει η Διοίκηση Αεροπορίας Στρατού, το 1ο Σύνταγμα Αεροπορίας Στρατού και η Σχολή Αεροπορίας Στρατού από το αεροδρόμιο Güvercinlik της Άγκυρας.

Στις προθέσεις της τουρκικής κυβέρνησης συγκαταλέγονται η μεταφορά της έδρας του 3ου Σώματος Στρατού, η απομάκρυνση του 47ου Μηχανοποιημένου Συντάγματος Πεζικού από το Στρατόπεδο Metris και η απελευθέρωση των χώρων του Κέντρου Εκπαίδευσης Πεζικού στην Tuzla και της Διοίκησης Ναυτικής Εκπαίδευσης στο Σκουτάρι.

1
Γράφημα του κρατικού πρακτορείου Anadolu με τις σημαντικότερες μετασταθμεύσεις Μονάδων και Σχηματισμών μετά το πραξικόπημα.

Εκκαθαρίσεις προσωπικού

Οι μαζικές εκκαθαρίσεις προσωπικού και ιδιαίτερα η απόταξη του 46% των ανωτάτων αξιωματικών (βαθμού Ταξιάρχου έως Αντιστρατήγου) όλων των Κλάδων αποψίλωσε τις Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις από έμπειρα στελέχη που είχαν αναλάβει σημαντικά επιτελικά και επιχειρησιακά καθήκοντα. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία Φεβρουαρίου 2017, το αποτυχημένο πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου οδήγησε στην απομάκρυνση 6.511 στελεχών από όλα τα κλιμάκια διοίκησης και 16.409 σπουδαστών και δοκίμων των στρατιωτικών σχολείων και σχολών. Ακολούθησαν τον Απρίλιο του 2017 νέες εκκαθαρίσεις από τον τουρκικό κρατικό μηχανισμό, με συνολικά 1.066 απολύσεις στελεχών των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων. Στις 28 Μαΐου 2017, ο υπουργός Άμυνας της Τουρκίας Fikri Işık ανακοίνωσε ότι ο αριθμός των αποταχθέντων μονίμων στελεχών ξεπέρασε τους 7.800 ωστόσο σε γράφημα του κρατικού πρακτορείου Anadolu στις 12 Ιουλίου 2017, ο συνολικός αριθμός εκδιωχθέντων ανήλθε σε 7.655 μόνιμα στελέχη.

Γράφημα του κρατικού πρακτορείου Anadolu στις 12 Ιουλίου 2017 με τις εκκαθαρίσεις του στρατιωτικού και πολιτικού προσωπικού με την συμπλήρωση ενός έτους από το αποτυχημένο πραξικόπημα.

Στις 22 Νοεμβρίου 2017, ο υπουργός Άμυνας της Τουρκίας Nurettin Canikli ενημέρωσε την κοινοβουλευτική Επιτροπή Σχεδιασμού και Προϋπολογισμού πως αποτάχθηκαν 8.570 μόνιμα στελέχη όλων των Κλάδων ως ακολούθως:

Αριθμός Αποταχθέντων
Ανώτατοι Αξιωματικοί 150
Αξιωματικοί 4.630
Μόνιμοι Υπαξιωματικοί 2.186
Επαγγελματίες/Συμβασιούχοι Οπλίτες 1.211
Πολιτικοί Υπάλληλοι 411
Μαθητές Στρατιωτικών Λυκείων 4.090
Δόκιμοι Σχολών Αξιωματικών 6.179
Σπουδαστές Σχολών Υπαξιωματικών 6.140

Στις 24 Δεκεμβρίου 2017 απομακρύνθηκαν ακόμη 637 στελέχη των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων (155 από Στρατό, 155 από το Ναυτικό και 327 από την Αεροπορία), ανεβάζοντας σε 9.207 τον αριθμό των αποταχθέντων στελεχών.

Η Τουρκική Αεροπορία ήταν ο Κλάδος που επλήγη περισσότερο από τις αθρόες αποτάξεις στελεχών μετά την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος στις 15 Ιουλίου 2016. Με βάση τις νομοθετικές πράξεις που εκδόθηκαν μεταξύ Ιουλίου 2016-Αυγούστου 2017 αποτάχθηκαν 672 Ιπτάμενοι με αποτέλεσμα η αναλογία χειριστών ανά μαχητικό αεροσκάφος από 1,5/1 να μειωθεί σε 0,8 προς 1. Ειδικά για τα F-16 που αποτελεί το βασικό κορμό της ΤΗΚ, η αναλογία έπεσε σε 0,4/1. Σημειώνεται ότι το ΝΑΤΟϊκό πρότυπο προβλέπει ως ιδανική την αναλογία 2,5:1 και αποδεκτή όχι χαμηλότερη του 1,25:1.

Αποπομπές Ιπταμένων βάσει νομοθετικών πράξεων μεταξύ Ιουλίου 2016-Αυγούστου 2017.

Η τουρκική κυβέρνηση διπλασίασε τις αποδοχές του ιπτάμενου προσωπικού και ξεκίνησε διαφημιστική εκστρατεία για την επαναπρόσληψη παραιτηθέντων χειριστών με πενιχρά αποτελέσματα καθώς μόλις 36 Ιπτάμενοι εγκατέλειψαν τις θέσεις τους στην πολιτική αεροπορία και επανεντάχθηκαν στην ΤΗΚ (12 στις 9 Νοεμβρίου 2016 και 24 στις 18 Μαΐου 2017). Η αποτυχία εθελοντικής πρόσκλησης οδήγησε στην έκδοση του Διατάγματος 694 της 25ης Αυγούστου 2017, βάσει του οποίου ανακαλούνται υποχρεωτικά στην ενεργό υπηρεσία οι απόστρατοι που δεν είχαν συμπληρώσει χρονικό διάστημα 18 ετών κατά το χρόνο αποστρατείας τους, για περίοδο 4 ετών, διαφορετικά αναστέλλονται οι συμβάσεις εργασίας τους και θα πρέπει να αναζητήσουν εργασία στο εξωτερικό. Οι απόστρατοι κλήθηκαν εντός 15 ημερών από την κοινοποίηση της πρόσκλησης να υποβληθούν σε υγειονομικές εξετάσεις από κρατικά νοσοκομεία -μετά και τη μεταβίβαση των στρατιωτικών νοσοκομείων στο υπουργείο Υγείας- και ακολούθως να μεταβούν στο Κέντρο Αεροπορικής Ιατρικής και Φυσιολογίας Πτήσεων (USAEM) στο Δορύλαιο (Eskişehir).  Tο Διάταγμα 694 απέδωσε την επαναφορά 193 Ιπταμένων στις 20 Οκτωβρίου 2017, από τον στόχο των 220 που είχε τεθεί αρχικά, εκ των οποίων 78 από τις Τουρκικές Αερογραμμές και 95 από την Pegasus Airlines.

ds
Συλληφθέντες αξιωματικοί της ΤΗΚ για το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 2016.

Aρρυθμία στην λειτουργία των διαύλων της στρατιωτικής διπλωματίας και της συλλογής πληροφοριών έχει προκαλέσει η μαζική καρατόμηση στελεχών που υπηρετούσαν στο εξωτερικό. Υπό εκκαθάριση βρίσκονται 232 από τους 400 αξιωματικούς και υπαξιωματικούς που υπηρετούσαν σε δομές της Ατλαντικής Συμμαχίας, εκ των οποίων 84 στο Βέλγιο, 45 στη Γερμανία, 28 στις ΗΠΑ, 28 στην Ιταλία, 17 στην Ολλανδία, 13 στο Ηνωμένο Βασίλειο, 10 στην Ισπανία, 4 στη Νορβηγία και 3 στην Αυστρία. Σε αυτούς προστίθενται 165 Ακολούθοι Άμυνας (ΑΚΑΜ) από τους συνολικά 264 που υπηρετούν στις ανά τον κόσμο πρεσβείες της Τουρκίας και λοιπές στρατιωτικές αντιπροσωπείες. Η καρατόμηση 750 από τους 900 συνολικά αξιωματικούς και υπαξιωματικούς που υπηρετούσαν σε κρίσιμες θέσεις του εξωτερικού και θεωρούνται στελέχη με φιλοδυτικό προσανατολισμό και εμπειρία σε ζητήματα ΝΑΤΟ αποτελεί αντικείμενο σοβαρού προβληματισμού διεθνώς. Η δυσχέρεια στην επικοινωνία και συνεργασία της Τουρκίας με το ΝΑΤΟ αναμένεται να οξυνθεί ιδιαίτερα στην περίπτωση που επιλεγούν στελέχη με ακραίες εθνικιστικές ή ισλαμικές αντιλήψεις για την πλήρωση θέσεων στο εξωτερικό.

Η καταρράκωση του ηθικού και η διάχυτη καχυποψία μεταξύ των στελεχών αποτελούν αναπόφευκτες παρενέργειες του αποτυχημένου πραξικοπήματος ενώ πλήγμα υπέστη και το κύρος των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων στο εσωτερικό, του θεσμού που απολάμβανε μέχρι πρότινος την εμπιστοσύνη της πλειοψηφίας της τουρκικής κοινωνίας. Σύμφωνα με την ετήσια έρευνα του Πανεπιστημίου Kadir Has, ο δείκτης εμπιστοσύνης των Τούρκων πολιτών προς τις Ένοπλες Δυνάμεις μειώθηκε από 62,4% στο 47,4% μετά το πραξικόπημα.

SONY DSC
Οι καρατομηθέντες Τούρκοι αξιωματικοί που υπηρετούσαν στο Ανώτατο Στρατηγείο Συμμαχικών Δυνάμεων Ευρώπης (SHAPE) του ΝΑΤΟ στη Μονς του Βελγίου.

 

Advertisements